Millet vekili Meşhur Memmedov,

1453 Kral Medya – Türkiye

25 noyabr Kəlbəcər sakinləri üçün çox önəmli bir gündür. Bu gün Kəlbəcər şəhərinin işğaldan azad olunmasının tarixidir. 2020-ci ilin noyabr ayında, 27 illik işğaldan sonra Kəlbəcər azad edilib. Bu tarix, həm də Azərbaycanın gücünü və dövlət-xalq-ordu birliyini, xalqın əzmini nümayiş etdirən bir gündür.
Kəlbəcər, Azərbaycan xalqının tarixi və mədəni irsinin zəngin olduğu bir bölgədir. Dağlarla əhatə olunmuş və gözəl təbiəti ilə tanınan bir yer olub, çox sayda tarixi abidələrə, məscidlərə və təbiət mənzərəsinə, təbii sərvətlərə sahibdir. Kəlbəcərin yerləşdiyi ərazi həm də Azərbaycanın strateji əhəmiyyətə malik bölgələrindən biridir. Azərbaycanın ən yüksək dağ rayonu olan Kəlbəcərin ərazisinin çox hissəsi meşəlikdir. Kəlbəcər qərbdə Ermənistan Respublikası, şimalda Daşkəsən, Göygöl, Goranboy, şimali-şərqdə Tərtər, şərqdə Ağdam, Xocalı, cənubda Laçın rayonları ilə həmsərhəddir.
Bu baxımdan, şəhərin işğalı, yalnız yerli əhalinin yox, bütün Azərbaycan xalqının böyük bir itkisi idi. Kəlbəcər rayonu 1993-cü il 2 aprel tarixində Ermənistan Respublikasının Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir.

İşğal zamanı 511 dinc sakin öldürülüb, 321 adam əsir götürülüb və itkin düşüb. İşğal nəticəsində Kəlbəcərin əhalisi respublikanın 56 rayonunun 770 yaşayış məntəqəsində müvəqqəti məskunlaşmağa məcbur oldu. Dağıdılmış rayonun milyardlarla manatlıq sərvəti Ermənistana daşındı.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının 30.04.1993-cü il tarixli 822 saylı Qətnaməsində işğalçı qüvvələrin Kəlbəcər və Azərbaycanın bütün digər işğal olunmuş rayonlarından dərhal çıxarılması tələb olunurdu. Lakin rəsmi İrəvan həmin Qətnaməni icra etmədi. Nədənsə, özlərini ədalət carçısı, demokratik hesab edən beynəlxalq təşkilatlar da Qətnamənin icrasını tələb etmədi.

Bundan ürəklənən Ermənistan qeyri-qanuni məskunlaşdırma siyasəti apardı. BMT-nin və ATƏT-in prinsiplərinə zidd olaraq 1999-cu ildən Kəlbəcər rayonu ərazisində ermənilərin məskunlaşdırılmasına başlanıldı.

Vətən Müharibəsi ilə sübut etdik ki, qloballaşan dünyada Qətnamələr yox, güclər itirilən torpaqları geri aldı. Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz Qələbə nəticəsində imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli Üçtərəfli Bəyanata əsasən Kəlbəcər rayonu noyabrın 25-də Azərbaycana təhvil verildi. Kəlbəcər şəhəri də daxil olmaqla, rayonun 147 yaşayış məntəqəsi işğaldan azad edildi.

Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş əraziləri üzrə şəhər günləri təsis edilmişdir. Sözügedən Sərəncama əsasən 25 noyabr Kəlbəcər şəhəri günü kimi müəyyən olub.

Cənab prezident İlham Əliyevin çıxışlarından birində qeyd etdiyi kimi, Vətən müharibəsinin ilk günlərində döyüşlər gedən zaman Kəlbəcərin şimal hissəsi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğalçılardan azad edildi. Biz Kəlbəcərin şimal hissəsində strateji yüksəklikləri götürərək erməni silahlı qüvvələrinin hərəkətlərini bu istiqamətdə böyük dərəcədə məhdudlaşdıra bildik və faktiki olaraq onlar Basarkeçər-Kəlbəcər yolundan istifadə edə bilmədilər. Bəzi istiqamətlərdə strateji nöqtələri götürərək Ermənistan ordusunun hərəkətlərini demək olar ki, iflic vəziyyətə salmışdıq.

Üçtərəfli Bəyanatın şərtlərinə əsasən Kəlbəcərin ermənilərdən boşaldılması işğalçının eybəcər siması və barbarlığının, erməni vandalizminin növbəti nümayişi oldu.

Kəlbəcərdən qaçan qeyri-qanuni sakinlər rüsvayçı hərəkətləri və barbar davranışları ilə yadda qaldılar. Azərbaycanlılara qalmaması üçün evlərə, bağlara od vuranlar öz vəhşi xislətlərini nümayiş etdilər. Beynəlxalq ictimaiyyətin gözü qarşısında baş verən bu vəhşiliklər bir daha erməni vandalizmini dünya birliyinə nümayiş etdirdi. İşğal olunmuş ərazilərdə ekologiyaya ziyan vurulması və mülki obyektlərin dağıdılması beynəlxalq konvensiyalara görə hərbi cinayət sayılır.

2020-ci ilin noyabrında Kəlbəcər işğaldan azad edildikdən sonra, prezident İlham Əliyev bu ərazinin bərpası və yenidən qurulmasına ciddi diqqət yetirir.

Kəlbəcər şəhərində ilk yaşayış məhəlləsi 3,26 hektar ərazidə layihələndirilib. Yaşayış məhəlləsinin konsepsiyası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sifarişi ilə icra olunan Baş plan layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. Məhəllədə dördmərtəbəli 3 və ikimərtəbəli 10 yaşayış binasının inşası nəzərdə tutulur. Burada 112 mənzildə ümumilikdə 460 nəfərdən çox sakin yaşayacaq. Məhəllədəki məktəbin ətrafında salınacaq yaşıllıq ərazi ictimai məkan funksiyasını yerinə yetirməklə əhalinin asudə vaxtının səmərəli keçirilməsinə xidmət edəcək.

Bölgədə infrastruktur yenidən qurulur. Toğanalı-Kəlbəcər-İstisu avtomobil yolunun tikintisinin 67,5 faizi tamamlanıb. Yolun uzunluğu 82 kilometrdir. I, II və III texniki dərəcəli yol iki, üç və dörd hərəkət zolağından ibarət olacaq. Bu yolun üzərindəki 5 tunelin ümumi uzunluğu 25,9 kilometrdir.
Bölgənin enerji ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilir. Kəlbəcər rayonunun ərazisində Tərtər çayın sol qolu olan Meydan çayının üzərində 3,4 meqavatlıq kiçik su elektrik stansiyası tam yenidən qurulub. Rayonun qərbində Tərtər çayı üzərində yerləşən 8,33 meqavat gücündə “Çıraq-1” və 5,3 meqavat gücündə olan “Soyuqbulaq”, Qaraarxac çayı üzərində 3,6 meqavat gücündə “Çıraq-2” Kiçik Su Elektrik stansiyaları “AzərEnerji” ASC tərəfindən tamamilə yenidən qurulub.

Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin azad olunmuş Kəlbəcərə səfərləri və görülən işlər də sübut edur ki, Kəlbəcərin yenidən qurulması üçün mühüm addımlar atılıb. Prezident İlham Əliyev Kəlbəcər və ətraf bölgələrin bərpası ilə bağlı xüsusi layihələrin icrası üçün sərəncamlar imzalayıb. Bu layihələrə şəhərsalma, infrastrukturun yenilənməsi, su və elektrik təchizatı, yaşayış binalarının tikintisi və sosial obyektlərin qurulması daxildir.

Kəlbəcərin bərpası yalnız infrastrukturun yenidən qurulması ilə məhdudlaşmır. Dövlət tərəfindən göstərilən dəstək, həyata keçirilən layihələr sayəsində regionun iqtisadi inkişafı sürətlənir.
Kəlbəcər şəhəri günü yüksək əhval-ruhiyyə ilə qeyd edilir. Bu tarix Azərbaycanın müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün göstərilən səylərin xatırlanmasıdır. Kəlbəcərin azad olunması, təkcə bu şəhərin sakinləri üçün deyil, bütün Azərbaycan xalqı üçün böyük bir qələbə simvoludur.

Gələcəkdə Kəlbəcər, sadəcə mədəni-tarixi abidələrə və təbii sərvətə sahib bir rayon olmaqla qalmayacaq, həm də Azərbaycanın iqtisadi inkişafına töhfə verəcək bir mərkəzə çevriləcək. Buradakı bərpa işləri, strateji əhəmiyyətli rayonu daha da inkişaf etdirəcək.

25 noyabr Kəlbəcər Şəhəri Günü, Azərbaycanın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və dövlət-ordu-xalq birliyinin bariz nümunəsi olaraq gələcək nəsillərə örnək olacaq.

Ülker PİRİYEVA/AZERBAYCAN

Millet vekili Meşhur Memmedov,

1453 Kral Medya – Türkiye

1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan siyasi, iqtisadi və sosial çətinliklərlə üz-üzə qalmışdı. Müstəqilliyin ilk illərində mövcud olan idarəetmə böhranı, Qarabağ münaqişəsi və daxili siyasi çəkişmələr xalqımızı çıxılmaz vəziyyətə salmışdı. Belə bir şəraitdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis edilməsi xalqın tələbi və arzularının təzahürü idi.

Yeni Azərbaycan Partiyası tariximizin son dərəcə ağır və keşməkeşli günlərində, ölkənin ciddi sınaqlara məruz qaldığı bir dövrdə Azərbaycan ziyalılarının təşəbbüsü və fəal iştirakı ilə yaranmışdır. Xalqın taleyini düşünən insanlar ölkəni böhrandan çıxara biləcək yeni bir partiya yaratmaq təşəbbüsü ilə çıxış etdilər və bu məqsədlə Ümummilli Lider Heydər Əliyevə müraciət etdilər. Azərbaycanın ən yeni tarixinə məşhur “91-lər”in müraciəti kimi daxil olmuş sənəd əslində, xalqın arzu və istəklərinin ifadəsi idi.

21 noyabr 1992-ci il tarixində Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) təsis konfransı keçirildi. Bu hadisə Azərbaycanın siyasi tarixində dönüş nöqtəsi oldu və ölkənin gələcək inkişaf yolunu müəyyənləşdirən əhəmiyyətli bir addım kimi yadda qaldı. Bu konfrans, ölkədə mövcud olan xaotik vəziyyətdən çıxış yolunun axtarışı və sabit, güclü dövlət quruculuğuna doğru atılan məsuliyyətli bir addım idi. Heydər Əliyev konfransda səsləndirdiyi proqram xarakterli nitqi ilə Azərbaycan xalqını irəliyə aparacaq ideoloji əsasları ortaya qoydu.

YAP-ın yaradılması təkcə siyasi partiya təsis etməkdən ibarət deyildi. Bu qərar, Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunması, iqtisadi inkişafın təmin edilməsi və xalqın rifahının yaxşılaşdırılması məqsədinə xidmət edən strateji bir hərəkat idi. 1993-cü ildə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə YAP-ın ideyaları praktik olaraq həyata keçirilməyə başlandı və ölkə sabitlik və inkişaf yoluna qədəm qoydu. Hazırda bu partiya milli maraqları layiqincə müdafiə etməyə davam edir.

Qısa müddət ərzində ümumxalq partiyasına çevrilmiş Yeni Azərbaycan Partiyası yarandıqdan bu günə qədər çox böyük, şərəfli və uğurlu yol keçmişdir. Qürur hissi ilə qeyd edim ki, üzvü olduğum YAP Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət və azad vətəndaş cəmiyyəti qurmaq məqsədi ilə irqindən, etnik mənsubiyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidəsindən asılı olmayaraq Azərbaycan vətəndaşlarını ümumi siyasi ideya və məqsəd ətrafında birləşdirir.

YAP yeni zirvələrə doğru inamla addımlayır. Yeni Azərbaycan Partiyasının 5 mart 2021-ci il tarixli VII qurultayında qəbul edilmiş qərar əsasında partiyanın yeni Nizamnaməsi, 40 nəfər tərkibdə İdarə Heyəti, 13 nəfərdən ibarət Təftiş Komissiyası və Veteranlar Şurasının 35 nəfərlik tərkibi təsdiq edilmişdir. YAP-ın Sədri cənab İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə 2021-ci il martın 5-də Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva partiya sədrinin birinci müavini təyin edilib.

Ən müasir dövrdə milli birlik uğrunda yeni səhifə açılır, YAP partiyalararası siyasi dialoqu stimullaşdırır. Siyasi dialoqun inkişafı dövlət siyasətinin prioritet fəaliyyət istiqamətlərindən biridir. Ölkəmizdə aparılan siyasi dialoq təcrübəsi YAP-ın təşəbbüsləri ilə zənginləşir. Yeni Azərbaycan Partiyası dövlət və cəmiyyətin inkişafı naminə sağlam əməkdaşlıq mühiti daim təşviq edir. Açıq və etibarlı münasibətlərin bərqərar olunmasına xidmət edən islahatlar formalaşan yeni siyasi konfiqurasiyanın tərkib hissəsidir. Heydər Əliyev siyasi kursunun layiqli davamçısı, Prezident İlham Əliyevin çıxışlarından birində qeyd etdiyi kimi, ümummilli məsələlərdə heç bir fərqli fikir ola bilməz.

Ülker PİRİYEVA/AZERBAYCAN

Millet vekili Meşhur Memmedov,

1453 Kral Medya – Türkiye

Azərbaycan COP29-a ev sahibi olduqdan sonra inkişaf edən kiçik ada dövlətləri ilə münasibətlərimiz yeni, daha yüksək səviyyəyə qalxıb.

Kiçik ada dövlətlərinin səsi qlobal arenada eşidilməlidir. İnkişaf etmiş bütün ölkələr, xüsusən də müstəmləkə keçmişi olan ölkələr kiçik ada dövlətlərinə maddi və texniki dəstək göstərməlidir ki, onlar ölkələrini iqlim dəyişmələrinin fəsadlarından qoruya bilsinlər. İqlim dəyişmələri hər bir ölkəyə, o cümlədən Azərbaycana təsir göstərir. Xəzər dənizi ilbəil daha da dayazlaşır, çaylarımızda daha az su, dağlarımızda daha az qar var. Əfsuslar ki, keçmişdə heç vaxt görmədiyimiz daşqınlar və kəskin yağışlar bu gün reallıqdır. Hər bir ölkə təsirə məruz qalır, lakin kiçik ada dövlətləri üçün bu ekzistensial təhlükədir.

İqlim dəyişikliyi kiçik ada dövlətləri üçün ciddi bir təhdiddir, çünki bu ölkələr əsasən okeanlara yaxın ərazilərdə yerləşir və iqlim dəyişikliklərinin nəticələrindən ən çox təsirlənənlərdəndir. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, tropik fırtınalar və digər təbii fəlakətlər bu ölkələrin ərazisini daha da kiçildir, iqtisadiyyatlarına və həyat şəraitlərinə böyük ziyan vurur.

Bu vəziyyət, kiçik ada dövlətlərinin çoxu üçün mövcud olan həyat və inkişaf imkanlarını təhdid edir. Həmçinin, bu dövlətlərin əksəriyyəti coğrafi və iqtisadi baxımdan zəifdirlər və iqlim dəyişikliyinin təsirləri ilə mübarizə aparmaq üçün yetərli resurslara malik deyillər. Bu səbəbdən, onlar ətraf mühitin qorunması, davamlı inkişaf və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə məsələlərində beynəlxalq dəstəyə ehtiyac duyurlar.

Azərbaycan kiçik ada dövlətlərinə özünün birmənalı dəstəyini nümayiş etdirir.
Həmin ölkələrin üzləşdiyi çağırışların aradan qaldırılması COP29-da Azərbaycanın göstərdiyi səylərin əsasını təşkil edir.

Bu ilin mayında COP-la bağlı planlarını müzakirə etmək üçün Baham adalarının, Tonqanın və Tuvalunun rəhbərləri Azərbaycana səfər etdilər. Qəbul olunmuş Bakı Kommünikesində COP29-da mənalı nəticələrin əldə olunmasına çağırış edilir və əlçatan iqlim maliyyəsinin vacibliyi qeyd olunur. Bu ilin sentyabrında İtki və Zərərə Cavab Fondunun fəaliyyətə başlaması ilə bağlı Bakıda ciddi irəliləyiş əldə olunmuşdur. Hazırda proses ehtiyac duyan ölkələrə, xüsusən də kiçik ada dövlətlərinə maliyyənin verilməsi üçün tamamlanmalıdır. Bu yay Azərbaycan Tonqada Millətlər Birliyi ilə Birgə Bəyannamə imzaladı.
Prezident İlham Əliyev öz çıxışlarında bu mövzuya toxunaraq, Azərbaycanın kiçik ada dövlətləri ilə həmrəy olduğunu, onların inkişafına və ekoloji məsələlərə daha çox diqqət yetirilməsi gərəkdiyini vurğuladı. Eyni zamanda, Azərbaycanın iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsindəki təcrübəsini və beynəlxalq əməkdaşlıqda göstərdiyi fəallığı da bu mövzuda yardım etmək istəyən ölkələrə nümunə göstərərək bildirdi ki, bu cür əməkdaşlıq, kiçik ada dövlətlərinin qarşılaşdıqları problemlərin həlli üçün mühüm rol oynaya bilər.

Cənab İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanda həyata keçirilən dayanıqlı enerji keçidinə dair təcrübələrini paylaşaraq, bu sahədə kiçik ada dövlətlərinə dəstəyin vacibliyini vurğuladı. Dayanıqlı inkişaf, xüsusilə enerji keçidi, dünya miqyasında əhəmiyyətli məsələlərdən biridir. Azərbaycan, müxtəlif enerji mənbələrinə, o cümlədən bərpa olunan enerji sahələrinə olan marağını artıraraq, bu istiqamətdə mühüm addımlar atmaqdadır. Bu, ölkənin iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizədə iştirakını gücləndirir və beynəlxalq səviyyədə həmrəyliyi təbliğ edir.

Azərbaycanın təcrübəsi, bərpa olunan enerji mənbələrinin istifadəsi, enerji səmərəliliyi və karbon emissiyalarının azaldılması məsələlərində kiçik ada dövlətləri üçün faydalı ola bilər. Bu dövlətlər, məhdud resurslarla iqlim dəyişikliyinin təsirlərinə qarşı mübarizə aparmağa çalışır və dayanıqlı enerji keçidi onların iqtisadiyyatını gücləndirmək və ətraf mühiti qorumaq üçün vacib bir yol ola bilər.
Prezident İlham Əliyev, kiçik ada dövlətlərinin enerjiyə olan ehtiyaclarını qarşılamaq üçün Azərbaycanın bu sahədə təcrübə paylaşımına hazır olduğunu ifadə edərək, beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini bir daha vurğuladı. Azərbaycanın bu sahədəki texnoloji inkişafları və siyasətləri, kiçik ada dövlətlərinə dayanıqlı enerji sistemləri qurmaqda və iqlim dəyişikliyinin qarşısını almaqda dəstək verə bilər.
Prezident İlham Əliyev COP29 çərçivəsində inkişaf etməkdə olan kiçik ada dövlətlərinin Sammitində çıxışı zamanı qətiyyətlə vurğuladı ki, Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının sədri kimi kiçik ada dövlətlərinə hər zaman dəstək verib, COP29-un sədri kimi onları dəstəkləyəcək və gələcəkdə dostlarımızı dəstəkləməkdə davam edəcək.

Ülker PİRİYEVA/AZERBAYCAN